3.2.1 Risico's en beheermaatregelen
De paragraaf biedt op hoofdlijnen inzicht in het risicoprofiel van de gemeente en de mogelijkheden om tegenvallers op te vangen (weerstandscapaciteit).
Opgemerkt wordt dat er een onlosmakelijke samenhang is tussen risico's en beheersmaatregelen. Met gedegen beheersmaatregelen worden de mogelijke risico's aanmerkelijk ingeperkt. Andersom geldt vanzelfsprekend ook dat, indien geen beheersmaatregelen worden getroffen, de risico's navenant toenemen.
Risicoprofiel
Bij het bepalen van het risicoprofiel wordt rekening gehouden met:
- duiden van mogelijke tegenvallers waarmee de gemeente te maken kan krijgen;
- de beheersmaatregelen die de gemeente neemt om risico's te identificeren;
- het bevorderen van het risicobewustzijn;
- het vermijden van risico's;
- beperken van schade ingeval risico's zich onverhoopt toch voordoen.
Uitgangspunt is dialoog-gerichte aanpak en geen risicomanagementsysteem
Het beleidskader is met de Nota risicobeleid, reservebeleid en activabeleid Amstelveen 2021 in november 2021 vastgesteld. De nota is de kapstok aan de hand waarvan deze paragraaf is uitgewerkt.
Het uitgangspunt is een dialoog-gerichte aanpak in plaats van een risicomanagementsysteem (het vullen van een tool met alle risico’s). Verwacht wordt dat door een dialoog meer interactie ontstaat waardoor de echte risico’s boven tafel komen. Idee daarbij is ook dat niet op honderden (kleinere) risico’s gestuurd kan worden. Gestuurd zal worden op grotere risico’s waarbij de kans aannemelijk is dat deze zich kunnen voordoen. Het verleden leert ons ook dat een 100% risico-inschatting niet te maken is. In het recente verleden wordt dit bevestigd door de coronapandemie of de opvang van ontheemden uit Oekraïne. Beide onderwerpen zullen vrijwel zeker in geen enkel risicomanagementsysteem opgenomen zijn geweest.
De paragraaf is kwalitatief beschreven waarbij wordt aangegeven of het risico is toegenomen, gedaald of gelijk is gebleven ten opzichte van het vorige P&C-document (in dit geval de begroting 2026). Hier wordt doelbewust geen bedrag of kans dat het risico optreedt vermeld. Amstelveen wijkt hierbij af bij wat veel andere gemeenten -al dan niet met behulp van een softwarepakket- in de paragraaf vermelden.
Het kwantitatief benoemen van de risico's in plaats van het alternatief "bedrag x kans" lijkt meer vrijblijvend. Bij het alternatief beschikt de raad namelijk over een exact berekend risicobedrag. De risico's die er echt toe doen zijn echter veelal niet in een (exacte) kans van optreden te waarderen. Denk hierbij aan klimaatrisico's, stikstof of ICT (beveiliging, AVG, AI). De vraag ontstaat dan of "bedrag x kans" scorejournalistiek is of dat dit de raad betrouwbare informatie biedt.
Waar het om gaat is dat de raad inzicht krijgt of Amstelveen robuust genoeg is om een tegenvaller van substantiële omvang op te vangen. In het geval van corona en opvang ontheemden Oekraïne was het belangrijk dat de raad snel kon handelen en € 10 miljoen kon reserveren uit de algemene reserve om de eerste nood te ledigen. Beide zijn risico's die in alle jaren voorafgaande aan het moment van optreden niet in de paragraaf van Amstelveen waren vermeld.
Vanuit het verleden valt wel te leren. Gelukkig blijkt niet elk jaar € 10 miljoen nodig om optredende tegenvallers te dekken. Dit in overweging nemende komen de bedragen die in deze paragraaf vermeld staan als benodigde risicobuffer niet uit de lucht vallen. Het is geen exacte wetenschap, maar wel passend bij de Amstelveense begroting. Het zijn geen bedragen die in "beton zijn gegoten", maar waarbij de beschikbare kengetallen en middelen worden meegewogen.
Amstelveen heeft een begroting die structureel in evenwicht is met een hoog solvabiliteitspercentage, relatief weinig schulden en een onbenutte belastingcapaciteit van redelijke omvang. De gemeente is hierdoor in staat een risico dat optreedt (tijdelijk) op te vangen alvorens het -indien nodig- structureel wordt ingebed in de begroting.
Twee keer per jaar de risico's kwalitatief afwegen lijkt voor Amstelveen hierdoor minstens net zo zinvol als het invullen van een risicomanagementsysteem. De grondexploitaties met vaak substantiële risico's en voor Amstelveen het onderdeel met hoogste risicobuffer worden overigens wel met een risicomodel (Monte Carlo-analyse) beoordeeld. Bij grondexploitaties is sprake van een (meer) repeterend karakter van mogelijk optredende risico's waardoor meer geleerd kan worden vanuit het verleden of anders gezegd is meer sprake van historisch besef.